Boekbespreking ‘Van Huissen naar Tiel’ van Emile Smit

Een paar maanden geleden werd Emile Smit eraan herinnerd dat hij vijftig jaar geleden, op 16 oktober 1975, promoveerde. Zijn proefschrift over de Oude Kleefse Enclaves en hun overgang naar Gelderland maakte toen indruk. Intimi verwachten destijds dat hij na voltooiing van dit proefschrift zou kiezen voor een wetenschappelijke carrière bij een vakgroep geschiedenis. Emile koos echter voor het docentschap bij het middelbaar onderwijs in Tiel. Daar doceerde hij geschiedenis en economie.

Tijdens de jaren dat hij in Tiel als docent werkte, ontwaakte zijn belangstelling voor de geschiedenis van Tiel. Die belangstelling voor Huissen ontstond al eerder en is hij zijn hele leven trouw gebleven. In Huissen was hij medeoprichter van de Historische Kring Huessen, Hij was er 33 jaar bestuurslid waarvan 22 jaar voorzitter. In al die jaren en zeker na zijn pensionering produceerde Emile een stortvloed aan losse artikelen en boeken over de historie van Huissen en Tiel. Die maakte hij deels alleen, maar ook vaak samen met anderen.

Precies op de dag dat hij 50 jaar eerder promoveerde organiseerde Smit voor familie, vrienden en bekenden een feestelijke bijeenkomst. Daarbij stond de presentatie van een nieuw boek met een door hemzelf gekozen bloemlezing uit zijn vele boeken en losse artikelen centraal. Van die feestelijke middagbijeenkomst deed ‘Tielenaar-collega’ Marjon de lange uitgebreid verslag. Zie: https://detielenaar.nl/nieuws/2025/10/de-grote-dag-van-emile-smit-een-bijzonder-jubileum/

Mooi boek

‘Van Huissen naar Tiel en andere streken’ is een mooi vormgegeven, rijk geïllustreerd en prettig leesbaar, maar ook interessant boek. Het telt 256 pagina’s. Het boek gaat over grote onderwerpen, die vaak een link met de nationale geschiedenis hebben. Kleinere onderwerpen geven een mooi inkijkje in hoe het er in vroeger tijden toeging. Bovenal geeft het een boeiend en veelzijdig beeld van de onderwerpen waar stadshistoricus Emile Smit zich mee bezig gehouden heeft.

In zijn inleiding tijdens de bijeenkomst poneerde Emile de stelling dat de Tielse vormgeefster van het boek, Sylvia Teunissen, misschien wel de beste vormgeefster van Europa was. Daarmee uitte hij zijn waardering voor de hoge kwaliteit en de prettige jarenlange samenwerking met Sylvia. Of de stelling klopt valt moeilijk te controleren. Met meer zekerheid kun je wel stellen dat Emile Smit momenteel wellicht de beste kenner van de Tielse en wellicht ook van de Huissense geschiedenis ter wereld is. Bij leven had hij in Huub van Heiningen op het terrein van de Tielse geschiedenis aanvankelijk een concurrent. Met Huub raakte Emile naar mate de jaren vorderden steeds meer bevriend en bij de laatste publicaties van Huub was Emile een belangrijke steun en toeverlaat voor hem. Oud-conservator van het streekmuseum Peter Schipper en oud-archivaris Wim Veerman weten trouwens ook heel wat af van de rijke historie van Tiel. Nu we toch namen noemen, vermeld ik ook initiatiefnemer en oprichter van de Tielenaar, Jan Bouwhuis. Die zorgde ervoor dat op Tiel en onze regio gerichte publicaties van Emile door zijn beelden rijk en steeds aantrekkelijk geïllustreerd waren.

De inhoud

Het boek is opgedeeld in vijf delen. Het eerste deel, dat acht artikelen omvat, speelt zich af in Huissen. Emile is in Utrecht geboren, maar groeide vanaf zijn tiende jaar op in Huissen. Zijn liefde voor deze Gelderse stad bracht hem op het idee om via zijn promotieonderzoek diep te duiken in de geschiedenis van de Kleefse Enclaves. Van 1701 tot 1806 behoorde Huissen namelijk tot het deel van de Betuwe dat deel uitmaakte van het toen nieuwe Koninkrijk Pruisen. Over dat stukje geschiedenis was nog weinig bekend en Emile ontdekte al onderzoekende dat veel van wat er geschreven was niet klopte.

Het tweede deel van het boek bevat logischerwijze daarom een viertal artikelen over de geschiedenis van die enclaves. Pas in april 1808 gingen deze enclaves pas na veel overleg en strijd deel uitmaken van wat toen het koninkrijk Holland heette.

Het derde deel, u raadt het al, gaat natuurlijk over Tiel. Emile koos daarvoor een achttal artikelen, die eerder verschenen in een van de lustrumboeken van de Oudheidkamer, De Tielenaar, Het Leven in Tiel, De Nieuwe Kroniek en het blad voor oud-leerlingen van het Lingecollege, het TOV-Bulletin. Een artikel bevat de tekst van een van de informatieborden die in de gemeente Tiel geplaatst zijn. Emile schreef de teksten voor veel van deze borden die in Tiel staan en ook de teksten van de bruine informatiebordjes op een aantal monumentale gebouwen zijn van zijn hand.

In het vierde deel, dat Emile ‘Diverse historische onderwerpen’ genoemd heeft, maakt hij een uitstapje met een selectie van artikelen over de wijde omgeving van Tiel en Huissen.

Het vijfde deel noemde hij Mengelwerk. Voor de vier artikelen in dit hoofdstuk koos de auteur een artikel over zijn familie uit Huissen en drie artikelen over wat je misschien wel een van zijn hobby’s en buitenschoolse activiteiten zou kunnen noemen. Die artikelen gaan over belevenissen met jongeren van het Lingecollege (voorheen Rijksscholengemeenschap Tiel) tijdens buitenlandse studiereizen en andere groepen jongeren uit heel Nederland, naar buitenlandse zomerkampen en themabijeenkomsten. Emile genoot van deze activiteiten en kreeg een zekere landelijke bekendheid wanneer het ging om het organiseren en begeleiden van groepen Nederlandse jongeren aan Europese projecten zoals het Model European Parliament, het Europese jeugdparlement voor water en internationale zomerkampen. Doorgaans wist hij daarbij enkele plaatsen voor leerlingen van het Lingecollege te bemachtigen.

Tiel en Huissen hebben veel gemeen

Huissen heeft even als Tiel een bewogen geschiedenis. De plaats had stadsrechten en telt nu ruwweg de helft van het aantal inwoners van Tiel. Huissen kende net als Tiel al bewoning in de ijzertijd en maakte kennis met de Romeinen. De plaats was evenals Tiel beschermd door een stadsmuur. Huissen werd evenals Tiel zwaar getroffen door de Tweede Wereldoorlog. De stad verloor daarbij veel mensenlevens en monumenten. De inwoners moesten tijdens de oorlog ook evacueren. Anders dan Tiel bleef Huissen na de reformatie grotendeels katholiek. Het bestuur kwam wel lang in handen van de protestanten.

Te koop voor een vriendenprijs

Tijdens de boekpresentatie kregen alle aanwezigen een gratis exemplaar van het boek. Emile liet er voor eigen rekening driehonderd drukken. Een beperkt deel hiervan is voor een vriendenprijs te koop bij boekhandel Arentsen en Tomey en bij De Boekenlegger in Tiel. ‘Op is op’ is daarbij van toepassing.

Fotoalbum