Op donderdag 4 december werd in de Tielse raadzaal het boek van Cor Gradisen over gemeentelijke woningbouw in Tiel gepresenteerd. Cor Gradisen was van 2010 tot 2020 leraar scheikunde aan het Lingecollege Lyceum. Na zijn afscheid van de school kreeg hij steeds meer belangstelling voor de Tielse historie en ontdekte hij dat er in het archief van de gemeente Tiel veel bijzondere informatie te vinden was. Daar was heel veel bij over het volkswijkje waar hijzelf is geboren, dat in Tiel bekend staat als ‘De Bolabuurt’.
Fotoalbum onder de tekst.
Het boek van Cor Gradisen graaft veel dieper. Het landelijk beleid – of liever het gebrek daaraan – leidde in de negentiende eeuw tot een erbarmelijke woonsituatie voor de arbeidersklasse. Sloppenwijken vol krotten waren het gevolg. De bestuurders vonden elke overheidsbemoeienis uit den boze. Pas in 1901 bracht de woningwet daar enige verandering in.
Op de landelijke situatie vormde Tiel eigenlijk alleen in negatieve zin een uitzondering. Zo moest in de negentiende eeuw elke woning een secreet hebben, maar bij een controle in 1853 bleek dat van 245 onderzochte woningen slechts 19 er een hadden. In een enkel geval deelden 30 woningen één secreet. Met de rest van de huizen was het niet beter gesteld, alleen de door Mr. O.C.G. Hoogendijk van Domselaar in 1860 gebouwde woningen vormden een gunstige uitzondering. Het tekent de verhoudingen dat Hoogendijk in 1873 geen toestemming kreeg om grond voor meer arbeiderswoningen te bouwen.
Na de woningwet waren het vooral particulieren die de eerste wat betere arbeiderswoningen lieten bouwen. Woningcorporaties zorgden voor wijkjes rond het Badhuisplein, de Rode Pannenbuurt en de Sint-Josefstichting. De gemeente kwam pas na lange aarzeling en onder druk van bovenaf in 1925 tot eigen woningbouw. Een deel van die huizen werd gebouwd aan en bij de Nieuweweg. Zo ontstond daar de Bolabuurt.
Hoofdstuk 7 over de Bolabuurt is het slotstuk en ook het hoogtepunt van het boek. De gemeente liet hier in 1925 woningen bouwen voor mensen voor wie elders geen plaats leek te zijn. Ongegeneerd sprak de gemeente over ‘sociaal achterlijken’. Deze mensen kwamen merendeels uit echte krotwoningen. Qua woonsituatie gingen ze erop vooruit. De bewoners hadden door hun achtergrond de speciale aandacht van de gemeente en daardoor biedt het hier bewerkte materiaal een unieke inkijk in de problemen van de buurt tussen 1925 en 1945. Bovendien had Cor Gradisen veel contacten met nakomelingen van de bewoners van destijds en dat leverde ook bijzondere foto’s op.
Na het lezen van het boek komt bij een lezer allereerst het woord “ontluisterend” op. Met name de desinteresse van de overheid voor de minder gefortuneerden is tragisch. Maar ook te zien hoe deze bevolkingsgroep in de vooroorlogse jaren met kunst en vliegwerk het hoofd boven water hield, is heel bijzonder. Vaak gaat geschiedenis over de bestuurders en mensen die het gemaakt hebben in het leven. Hier wordt duidelijk afgerekend met de mythe van de “goede oude tijd”. Die was er vrijwel nergens en in Tiel al helemaal niet. Met zijn boek heeft Cor Gradisen meerdere fouten in de oudere beschrijving van de Tielse woningbouw rechtgezet.
Het eerste exemplaar werd overhandigd aan wethouder Frank Groen. Deze benadrukte in zijn dankwoord, dat hij het vooral waardeerde dat nu geschiedenis is geschreven over gewone Tielenaren. Juist deze mensen gaven kleur aan de geschiedenis van Tiel. Als blijk van waardering voor de inzet van Cor speldde hij hem de bronzen Flipjespeld op die symbool staat voor het ambassadeur zijn voor Tiel. Tientallen andere aanwezigen ontvingen vervolgens het boek voor hun medewerking. Dat waren vooral nazaten van de in het boek beschreven bewoners van de Bolabuurt. Zie de groepsfoto’s.
Op dinsdag 9 december geeft Cor Gradisen om 20.00 u. in het atrium van het Regionaal Archief Rivierenland een lezing voor de Vereniging Oudheidkamer. Ook niet-leden zijn daar welkom. Het boek is die avond voor € 15,- te koop, maar het ligt ook voor die prijs in de boekhandels Arentsen & Tomey en De Boekenlegger.
Fotoalbum van de presentatie:
Eerder item Bolabuurt door Cor Gradisen: https://detielenaar.nl/historie/2023/05/de-bolabuurt-tiel/
Reacties zijn gesloten.